رضا حیدری ؛ گردشگری شهری و نقش آن در اقتصاد شهری

امروزه صنعت گردشگری به عنوان یکی از بزرگترین و متنوعxadترین صنایع دنیا به شمار میxadآید. ، از نظر پراکنش، صنعت شماره یک جهان محسوب میxadشود.؛ از جانب دیگر یکی از بزرگ ترین مولد اشتغال و ثروت در جهان و موتور اقتصادی برای ملل توسعه یافته و در حال توسعه است.

همراه با توسعه گردشگری در نواحی شهری، برای برآوردن نیازهای که خود گردشگران بسیاری را جذب می کند.گردشگران، خدمات حمایتی بیشتری نظیر رستوران و محل اقامت ساخته می شود، البته بازدید کنندگانی که از خارج شهر می آیند تنها کسانی نیستند که از این امکانات استفاده می کنند وخود مردم شهر هم از زیرساخت ها بهره مند می شوند.

در این راستا چون امروز شهرها و مدیریت شهری در کشور ما با معضل ناپایداری درآمدی روبه رو شده است ، با برنامهریزی جامع و علمی، میتوان سهم گردشگری شهری در ایران را نیز افزایش داد و در نهایت به اقتصاد شهری و ایجاد درآمدهای پایدار شهری کمک شایانی بشود.

از این رو گردشگری در فرآیند عرضه و تقاضا جلوههایی از توسعه را باز می نماید. کارشناسان اقتصادی با تاکید بر جنبههای مختلف گردشگری نقش آن را در پویایی اقتصادی بسیار مهم دانسته و سعی بر آن دارند تا با شناخت ابعاد گردشگری راههای توسعه را در این افق بازجویند.

گردشگری را می توان از زوایا و چشماندازهای مختلف مورد بررسی قرار داد ، گردشگری فعالیت اقتصادی پردامنهای است که شامل صدها بنگاه اقتصادی میشود که برخی از آنها بزرگ بوده، ولی بخش زیادی از آنها کوچک هستند. از جمله شرکتهای هواپیمایی، خطوط حمل و نقل، آژانسهای مسافرتی، اسکان، رستورانها و مراکز گردهمایی و همایشها را میتوان نام برد. در اینجا همچنین می توان به خدمات پذیرایی از گردشگران و بخش هایی از مغازه های خرده فروشی، فروشگاههای مواد غذایی و پمپ بنزین اشاره کرد .

از اینرو اقتصاد گردشگری دربرگیرنده انبوهی از هم برکنشهای اقتصادی است که همچون تاری به هم تنیده شکلدهندهی جریانی از عرضه و تقاضاست .

براین اساس میتوان بیان داشت گردشگری با ارزش افزوده قابل ملاحظه در واقع در لایه های بالا، حرکتی غیراقتصادی می نماید که دارای فواید اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم فراوانی است. اما خارج از این دیدگاه هرچند گردشگری گذران اوقات فراغت را دربرمی گیرد، ولی در اصل مصرف اوقات فراغت است که در روندی از اقتصادی شدن امر اجتماعی شکل میگیرد.

گردشگری بدون کنش و واکنش میهمان و میزبان نمیتواند وجود داشته باشد و از انجا که در ازای این کنش و واکنش مبادله پول صورت میگیرد؛ گردشگری را نمیتوان صرفاً یک موضوع فرهنگی به حساب آورد یا آن را حرکتی غیراقتصادی به حساب آورد. در این میان گردشگری موجب جلب مسافران به شهرها می شود و این به نوبه خود به معنای درآمد و سود برای سازمانهایی است که گردشگران در آن پول خرج میکنند. و از طرفی در شهرها و کلان شهرها امکانات لازم برای گردشگران به گونهای خاص فراهم است. ضمناً درآمد بدست آمده از گردشگران به نوبه خود باعث ایجاد درآمد بیشتر، گردش بیشتر و نهایتاً رونق اقتصادی در شهرها می شود. در واقع گردشگری بنیانی مستحکم در پویایی اقتصاد شهری را در شهرها شکل داده و در ارتباط مستقیم با شاخص گردشگر پذیری در فضاهای شهری قرار می گیرد. از این رو شهرها به یک نهاد جغرافیایی، نقش اصلی را در ارتباط با گردشگری برعهده دارند.

نقش شهرها در جذب گردشگران و شکلگیری گردشگری شهری به عنوان یک الگوی فضایی گردشگری در عصر حاضر بعد دیگری از اقتصاد شهری را شکل داده است که به نوسازی و توسعه سیمای شهری ، سیستم حمل و نقل، اقامتهای گردشگری و بهبود و ساماندهی زیرساختهای شهری منتهی می شود. علاوه بر آن گردشگری در شهرها در زمینهی اقتصادی غلاوهبر جنبههای مختلف کسب درآمد به انتقال بخشی از قدرت خرید سایر مناطق به شهرها جذب کننده گردشگری، افزایش تحرک در تولید و توزیع، ایجاد مشاغل و خدمات گوناگون و کمک به سرعت گردش پول منجر میشود. از اینرو گردشگری شهری به گونهای دادو ستد اقتصادی شکل میدهد که در یک سو گردشگری و در دیگر سو میزبا قرار دارد و در چهارچوب عرضه و تقاضا ، به اقتصاد گردشگری شهری شکل میدهد. این مبادله و مصرف گردشگری را در چهارچوب اقتصاد گردشگری میتوان به صورت یک الگو ترسیم نمود.

گردشگری اصولا سه گروه می توان شناسایی نمود که هریک اهداف خاص خود را دنبال میکنند. اولین گروه گردشگران هستند که به دنبال بیشینه کردن منافع روانی و دستاوردهای ناشی از تجربهی مسافرت خود به شهرها هستند. دومین گروه بنگاههای عرضه کننده کالا و خدمات مربوط به گردشگران بوده و آنها نیز به دنبال بیشینه نمودن سود خود هستند و بالاخره سومین گروه شهرداری میزبان است که در پی بیشینه نمودن منافع اولیه و ثانویه ناشی از مخارج گردشگری در حیطه قلمرو خود هستند. غالباً این سه گروه به طور سازگاری باهم همسو است و این همسویی شرط اصلی شکوفایی اقتصاد گردشگری در یک شهر است، اگر اهداف این گروهها باهم هماهنگ نباشد امید کمی به شکوفایی گردشگری در بلندمدت وجود دارد. رویکرد اقتصاد گردشگری شهری برپایه اقتصاد آزاد و در چهارچوب عرضه و تقاضا شکل میگیرد. از اینرو شناخت عرضه و تقاضای گردشگری، شناخت بازار را به دنبال دارد که راهگشای درک اقتصادی از گردشگری است. تقاضای گردشگری یکسان نبوده و دارای الگوها و گونههای متفاوتی است که نشان دهندهی گرایش اقتصادی بازار گردشگری به سوی مصرف کنندگان یا همان گردشگران است.

در این راستا یکی از شیوههای بررسی تقاضای گردشگری شناخت وضعیت مسافرت گردشگران با وسیلهی نقلیههای متفاوت و همچنین زمانهای سفر به یک مقصد گردشگری است. عرضه گردشگری در شهرها دربرگیرنده محصول گردشگری بوده که شامل مجموعهای از جاذبههای گردشگری، دسترسی و حمل و نقل، امکانات و تسهیلات زیربنایی، خدمات مهماننوازی و عناصر نهادی و سازمانی است.

مدیریت گردشگری شهری در راستای جذب سرمایه متحرک و فعالیتهای شهری باید در یک موقعیت رقابتی فزآینده عمل نماید تا بازگشت سرمایه در چهارچوب اقتصاد گردشگری قابل بازگشت باشد.

گردشگری شهری، درآمدهای پایدار شهری و توسعه شهری با توسعهی گردشگری و بازدید گردشگران از حوزه های جذاب شهری نیاز گردشگران به بخش های شهری و گردشگری بیشتر می شود. توسعه ی گردشگری باعث پویایی اقتصاد سایر بخش های شهری می شود.

توسعه اقتصاد شهری و ایجاد منابع درآمد پایدار همواره از دغدغههای مدیران شهری است که تحقق بسیاری از انتظارات و مطالبات شهروندان وابسته به آن است. امروزه شهرهای موفق که نامشان بهعنوان یک مقصد گردشگری، مطرح میشود، بخش مهمی از اقتصادشان را از محل فرصتهای جذب و ساماندهی اشتغال و مسائل مربوط به گردشگری اداره میکنند. از آنجایی که روشهای سنتی درآمدزایی در شهرها، هزینههای فزاینده اداره شهر را پاسخگو نیست، گردشگری شهری توانسته است بهعنوان صنعتی اشتغالزا، درآمدزا و منبع درآمدی پایدار توجه مدیران شهری را به خود جلب کند. مدیران شهری میتوانند از طریق برنامهریزی برای توسعه زیرساختهای شهری از قبیل شبکههای ارتباطی و حملونقل، تأسیسات و تجهیزات شهری، توسعه فضاهای باز شهری، فضاهای تفریحی فراغتی و برنامهریزی برای زیرساختهای خدماتی، در رشد و توسعه گردشگری شهری تأثیر به سزایی داشته باشند. با توجه به جایگاه ویژه شهر، در بسیاری از کشورهای موفق در صنعت گردشگری، شهر پایه و اساس توسعه این صنعت است ایجاد و توسعه فضاهای شهری مناسب، بازسازی فضاهای متروک و مرده به قصد زنده کردن جنبههای کهن جامعه از جمله مهمترین آثار توسعه گردشگری شهری است. بدین منظور بسیاری از شهرها درصددند تا از ویژگیها و امکانات خاص شهر خود سود برده و از مزایای جلب گردشگری شهری بهرهگیرند. شهرهایی هستند که از داشتههای طبیعی و تاریخی بهرهمند بوده یا نبودهاند اما در هر صورت در گردشگری موفق بودهاند. این شهرها برجستگیها و ویژگیهایی برای خود کسب میکنند تا ورود مسافر به آنها بیشتر شود. شهرهایی که میخواهند تمایل گردشگر به سوی آنها بیشترشود، هم نیاز به عمل براساس ضابطه و دانش فنی وتخصصی مدیران شهری دارند، هم باید اولویتهای آنها مورد بازنگری قرارگیرد.

راهکارهای جهت توسعه اقتصاد گردشگری شهری در راستای تحقق درآمدهای پایدار شهری تأکید بر برنامه ریزی اجتماعی- اقتصادی- فرهنگی- خدماتی به گردشگران شهری به صورت مستمر نه فقط در زمان های خاص از سال، با همکاری بخش های مختلف مدیریت اجرایی شهر و میراث فرهنگی شهرها و کلانشهرها. تأسیس و بازسازی مجموعه های گردشگری، تفریحی در حوزه شهر و حومه شهر با مشارکت بخش خصوصی و یا دولتی انجام پذیرد .

تهیه و تنظیم : رضا حیدری

اردیبهشت سبز...